Het afvalprobleem van matrassen: Van oude cijfers tot de harde realiteit

Een matras is waarschijnlijk het meest intieme object in je huis; we brengen er gemiddeld een derde van ons leven op door. Toch staan we, volkomen begrijpelijk, zelden stil bij wat er gebeurt zodra datzelfde matras na jaren trouwe dienst de deur uit gaat. We begrijpen heel goed dat je als bewuste slaper simpelweg niet wilt bijdragen aan de almaar groeiende afvalberg. Je scheidt netjes je afval thuis, kiest voor verantwoorde producten, en je gaat er logischerwijs vanuit dat de grote beddenindustrie hetzelfde doet met jouw oude bed. Helaas is de realiteit in de beddenbranche een stuk weerbarstiger en complexer. Om te begrijpen waar we nu staan, moeten we eerst terugkijken naar de ontluisterende feiten die een paar jaar geleden aan het licht kwamen.

In een spraakmakend artikel van Binnenlands Bestuur schreef journalist Katja Keuchenius over de rampzalige afvalinzameling en verwerking van reguliere schuimmatrassen. Uit dat grondige onderzoek bleek toen al dat conventionele schuimmatrassen massaal worden afgedankt en nauwelijks fatsoenlijk verwerkt kunnen worden. Alleen al in 2021 werden er maar liefst 1,7 miljoen matrassen afgedankt in Nederland. Dat is een ronduit schokkend cijfer, zeker als je bedenkt dat destijds een kwart daarvan linea recta naar de vervuilende verbrandingsoven of de afvalberg ging.

Vooral in grootstedelijke gebieden bleek het een enorme uitdaging om dit afval fatsoenlijk te verwerken, en dat is de welwillende consument nauwelijks aan te rekenen. Annet Beltman, destijds contractmanager voor afvalinzameling en verwerking in Den Haag, illustreerde dit met ontluisterende percentages: 35% van de oude matrassen ging naar de milieustraat, 35% werd door bewoners aan de straat gezet als grofvuil, en maar liefst 25% belandde illegaal op straat. Alleen al in 2022 werd er in de gemeente Den Haag 266 ton aan chemische matrassen ingezameld. Omdat de materialen in reguliere schuimmatrassen doorgaans na een jaar of vijf hun veerkracht verliezen, is de stroom aan afval gigantisch en onophoudelijk.

 De recente cijfers van recycling matrassen in Nederland: Doen we genoeg?

We zijn inmiddels een paar jaar verder, en we zien gelukkig dat zowel de overheid als de consument enorm hun best doen om het tij te keren. Er is meer bewustzijn gecreëerd en er worden grote landelijke inzamelingsacties opgezet. Maar lossen we het probleem hiermee in de kern écht op? Laten we met een open, constructieve blik naar de meest actuele feiten kijken. Jaarlijks worden er in Nederland naar schatting nog steeds 1,5 tot ruim 2 miljoen matrassen afgedankt. Volgens de meest recente cijfers uit 2024 van Stichting Matras Recycling Nederland (MRN) en Koninklijke CBM werden er in dat jaar 1,27 miljoen matrassen ingezameld voor de zogeheten matrasrecycling. De sector heeft bovendien de ambitie uitgesproken om in 2028 minimaal 75% van álle afgedankte matrassen in Nederland te recyclen.

Dat klinkt op papier als een bewonderenswaardige stap vooruit waar we blij mee mogen zijn. Maar als we iets dieper graven, zien we toch een pijnlijke realiteit die aantoont waarom het huidige systeem tekortschiet. Wat er namelijk vaak onvermeld blijft, is dat er in 2024 nog steeds ongeveer 1 miljoen matrassen rechtstreeks in de verbrandingsoven belandden. Hoe is dat mogelijk als we met z'n allen zo ons best doen? Dit gebeurt voornamelijk omdat matrassen simpelweg natregenen wanneer je ze netjes, volgens de regels van jouw gemeente, bij het grofvuil aan de straat zet. Een kletsnatte spons van chemisch koudschuim en synthetisch textiel is namelijk direct onbruikbaar voor de recycle-machines. Dit ligt absoluut niet aan jouw goede inzet, maar het toont wel aan hoe kwetsbaar, afhankelijk en inefficiënt het huidige curatieve (achteraf oplossende) matrasrecycling systeem in de praktijk is. Van de 1,27 miljoen ingezamelde matrassen, werden slechts 27.000 matrassen gerecycled in 2024. Het recyclepercentage per synthetisch schuim matras is overigens 85%. Matrasrecycling is niet voor 100% mogelijk.

De kern van de crisis: De ontwerpfout van het hybride, koudschuim en traagschuim matras

Als we dit afvalprobleem in de toekomst écht structureel willen oplossen, moeten we onszelf niet als consument of inzamelaar de schuld geven, maar de blik liefdevol én kritisch richten op de bron. Rianne Stelwagen—die haar enorme kennis en expertise al jaren vol passie inzet om de Nederlandse samenleving te verduurzamen—formuleerde het zeer treffend: het afvalprobleem van matrassen is eigenlijk helemaal geen inzamelingsprobleem, het is in de allereerste plaats een fundamentele ontwerpfout van de grote fabrikanten. Het echte pijnpunt zit hem volledig in de manier waarop onze huidige, conventionele schuimmatrassen in fabrieken worden bedacht en in elkaar gezet.

Een standaard schuimmatras dat je bij de bekende woonwinkels koopt, bestaat uit diverse dikke lagen petrochemisch schuim (plastic dat direct afkomstig is uit de aardolie-industrie), synthetisch textiel en soms metaal. Deze zeer diverse materialen worden vervolgens met liters chemische, toxische lijmen onlosmakelijk aan elkaar gekit. Juist door deze verlijmde, complexe structuur zijn de materialen later bijna onmogelijk weer efficiënt en schoon van elkaar te scheiden voor goed hergebruik. Fabrikanten ontwerpen de koudschuim, traagschuim en hybride matrassen helaas nog te vaak voor een korte levensduur, zonder na te denken over wat er aan het einde van de rit met al dat samengeperste plastic moet gebeuren. Zolang de industrie weigert verantwoording te nemen voor hun eigen, toxische ontwerpen, blijf jij als consument achter met een product dat je eigenlijk niet met goed fatsoen kunt weggooien of teruggeven aan de aarde.

Wat betekent circulair? De ware definitie en de kracht van de R-ladder

Het is volkomen logisch dat je als consument door de bomen het bos niet meer ziet. In een markt die wordt overspoeld met termen als 'eco', 'groen' en 'duurzaam', worden woorden razendsnel holle marketingkreten. Een van de belangrijkste vragen die we in ons atelier dan ook vaak krijgen is: Wat betekent circulair nu eigenlijk écht?

Om dit goed te begrijpen, maken experts in de duurzaamheid vaak gebruik van de zogeheten circulaire R-ladder. Dit is een model dat laat zien welke stappen het meest duurzaam zijn (bovenaan) en welke het minst (onderaan). De treden van hoog naar laag zijn onder andere: Refuse (weigeren te produceren wat onnodig is), Rethink (het product fundamenteel anders ontwerpen), Reduce (minder materialen gebruiken), Reuse (hergebruiken), Repair (repareren), helemaal tot aan Recycle en ten slotte Recover (verbranden voor energie).

De reguliere beddenindustrie bevindt zich helaas helemaal onderaan deze ladder. Zij focussen zich louter op Recover (de oven in) of Recycle (het versnipperen van oud plastic). Maar de ware, eerlijke definitie van een circulaire economie bevindt zich aan de bovenkant van de R-ladder. Het begint bij Rethink: het matras zó ontwerpen (zonder lijm, met pure natuur) dat er überhaupt geen onbruikbaar afval ontstaat. Circulair betekent ten diepste dat je materialen slechts tijdelijk van de aarde leent en ontwerpt voor een lange levensduur. Een werkelijk gesloten, circulair systeem kent simpelweg geen afval. Het is een prachtig, natuurlijk evenwicht waarbij we de generaties na ons niet belasten met de problemen van vandaag.

Jacco Vonhof op bezoek: Échte circulariteit in de praktijk

"Onlangs mochten we Jacco Vonhof, voorzitter van MKB-Nederland, verwelkomen in ons ambachtelijke atelier. Waarom hij juist bij Bedaffair langskwam? Om met eigen ogen te zien hoe een écht circulair reparatie atelier voor natuurlijke matrassen er in de praktijk uitziet. Waar de beddenindustrie vaak leunt op grootse beloftes over 'recyclebare' polyester matrassen, wilde hij kennismaken met onze unieke aanpak als duurzame mkb-onderneming: het maken, lokaal repareren en hergebruiken van matrassen van 100% natuurlijke materialen. Geen greenwashing, maar een eerlijke oplossing voor de afvalberg.

De 'Deventer circulaire matras': Echte innovatie of een plastic illusie?

Om de bewuste consument tegemoet te komen, lanceren veel grote merken nu hun eigen duurzame varianten. Misschien heb je de reclames gezien van een zeer grote en bekende beddenfabrikant uit Deventer, die met veel trots hun versie van een 'circulair matras' presenteert. Het is volkomen begrijpelijk dat dit klinkt als de perfecte, makkelijke oplossing. Maar als we vanuit onze ruim dertigjarige expertise in het ambacht naar de constructie van dit specifieke matras kijken, wat blijft er dan over van die belofte?

De Deventer circulaire matras is opgebouwd uit slechts twee hoofdmaterialen: stalen pocketveren en 100% polyester. Polyester is een synthetisch plastic afkomstig uit de petrochemische industrie. Deze verschillende lagen polyester worden aan elkaar en aan het staal verbonden door middel van een speciale polyester-lijm (Niaga). De theorie is dat dit matras aan het einde van zijn levensduur in een speciale, grote hitte-oven gaat. Door de extreme hitte smelt de lijm, het staal wordt gescheiden, en het polyester wordt verhit, omgesmolten en opnieuw gesponnen tot garen. De industrie noemt dit een prachtige technische kringloop, maar voor de gezondheid van jou en de kwetsbare planeet zitten hier flinke uitdagingen en nadelen aan vast.

De harde realiteit van polyester recycling: Downcycling en torenhoog energieverbruik

Wat vaak niet in de glanzende verkoopbrochures staat, is de enorme impact die het telkens opnieuw verhitten en mechanisch recyclen van polyester heeft op het milieu. Telkens wanneer je plastic (polymeerketens) verhit en omsmelt, breekt de kwetsbare moleculaire structuur onvermijdelijk een stukje verder af. Het materiaal verliest zijn kracht en soepelheid. In de afvalverwerking heet dit proces geen recyclen, maar downcyclen. Na verloop van tijd is het polyester simpelweg te zwak om nog hoogwaardig matras-garen van te spinnen, waardoor het alsnog eindigt als laagwaardig isolatiemateriaal, een bermpaaltje of het alsnog in de verbrandingsoven belandt. Bovendien is de échte chemische recycling van polyester extreem complex en slurpt het astronomische hoeveelheden energie. We mogen ons oprecht afvragen: is een circulair matras dat eerst in een oven moet om de lijm te smelten, waarna het plastic zelf wéér intens verhit en omgesmolten moet worden, nu écht de meest logische, schone en energiezuinige oplossing voor de toekomst?

Microplastics in je veilige slaapkamer: Een onzichtbaar risico

Een nog directer punt van aandacht is de impact op je eigen gezondheid in de slaapkamer. We gunnen je een nachtrust die herstellend, zacht en volkomen veilig is. Echter, een circulair matras dat volledig bestaat uit synthetisch polyester is in de basis gewoon een groot blok ademend plastic. Uit talloze recente wetenschappelijke onderzoeken blijkt inmiddels overduidelijk dat synthetische textielsoorten gedurende hun hele levensduur onzichtbare vezels loslaten door wrijving en dagelijks gebruik in bed. Dit zijn de beruchte microplastics. Deze flinterdunne, onzichtbare deeltjes dwarrelen vrij rond in je slaapkamer, je ademt ze in en ze dringen door in je longen en bloedbaan. Experts en onderzoekers noemen microplastics niet voor niets steeds vaker 'het asbest van deze tijd'. Het is een bijzonder ongemakkelijke gedachte dat je, juist wanneer je denkt een ecologisch verantwoorde keuze te maken, onbedoeld blootgesteld wordt aan petrochemische deeltjes in de meest intieme, veilige ruimte van je huis.

Wat is een, repareerbaar, circulair matras?

Er is een tastbare, hoopvolle en pure oplossing. Wat is een circulair matras in zijn meest pure en eerlijke vorm? Om die vraag te beantwoorden, hoeven we alleen maar naar de natuur te kijken en te handelen volgens de hoogste treden van de circulaire R-ladder. Al sinds de oprichting in 1993 bouwen de ambachtelijke beddenmakers Marjolein en Arend Vaders hun bedden vanuit één overtuiging: weelderig comfort, lokaal ambacht en exclusief natuurlijk materiaal. Een circulair matras van Bedaffair is het liefdevolle antwoord op de plastic afvalberg. Het is een slaapsysteem dat we in ons eigen atelier in Heemstede volledig met de hand opbouwen. We gebruiken hierbij absoluut geen lijm, geen smeltbare bindmiddelen en geen synthetische toevoegingen. Omdat materialen zoals natuurlatex, paardenhaar, biologische wol en oersterke hennep onverlijmd blijven, kunnen ze niet alleen prachtig composteren na hun levensduur, maar bieden ze ook de allerhoogste circulaire mogelijkheid: Repair (Reparatie).

Bedaffair opende als absolute pionier onlangs het eerste matrassen reparatie-atelier van Nederland. We geloven niet in weggooien, maar in herstellen. Een prachtig bewijs hiervan was de recente reparatie van een 25 jaar oud natuurlijk matras, dat nota bene destijds door oprichter Arend Vaders zelf werd geproduceerd! Omdat het matras slim en lijmvrij was ontworpen (Rethink), konden we na een kwarteeuw eenvoudig de tijk (de hoes) en de toplagen vervangen, waardoor het bed direct begon aan een prachtig tweede leven. Deze baanbrekende, ambachtelijke toewijding trok de aandacht van experts. Jacqueline Cramer, oud-minister en emeritus-hoogleraar duurzame innovatie, prees deze stap openlijk: "Bedaffair is een voorloper in de ontwikkeling van circulaire matrassen. In de modebranche zie je al voorbeelden van repair centres, het is heel mooi dat dit nu ook in de matrassenketen gebeurt." Dit diepe 'zero waste' principe is exact de reden dat wij officieel B Corp gecertificeerd zijn en in 2022 zijn uitgeroepen tot 'Beste Duurzame Merk'.

Onze zorgen over de huidige regelgeving rondom matrasrecycling

Met zoveel prachtige, natuurlijke innovaties binnen handbereik, zou je verwachten dat het beleid naadloos aansluit bij bedrijven die het probleem écht bij de bron oplossen. We zien dat de overheid en instanties zoals Matras Recycling Nederland (MRN) met de beste bedoelingen proberen het afvalprobleem in te dammen. Daar hebben we groot respect voor. Echter, we maken ons oprecht zorgen over de manier waarop het huidige beleid rondom de recycling van matrassen is ingericht, omdat het in de praktijk ware, schone innovatie soms onbedoeld in de weg staat.

Het wettelijke systeem van Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) verplicht producenten om mee te betalen aan de afvalverwerking van de producten die zij op de markt brengen. In theorie is het principe 'de vervuiler betaalt' ontzettend goed. Maar omdat de regels generiek zijn opgesteld, treft deze zware financiële en administratieve last nu ook een pionier als Bedaffair. Hoewel wij louter 100% natuurlijke, lijmvrije en lokaal repareerbare matrassen maken (die dus géén toxisch afval opleveren), worden wij wettelijk verplicht om een complexe rapportage bij te houden voor matras recycling nederland. Daarbij moeten we fors meebetalen aan het inzamelen, versnipperen of verbranden van andermans chemische schuimmatrassen.

Hoop voor de toekomst: Beleid dat de R-ladder beloont

We uiten deze zorgen niet vanuit boosheid, maar vanuit een diepe wens om de beddenbranche samen naar een hoger niveau te tillen. Onze vurige hoop is dat de overheid en de regelgeving in de nabije toekomst meer onderscheid gaan maken op basis van de circulaire R-ladder. Beleid zou de koplopers moeten belonen die producten ontwerpen (Rethink) die decennialang te repareren zijn (Repair) en veilig kunnen terugkeren naar de natuur, in plaats van de focus eenzijdig te leggen op het eindeloos versnipperen (Recycle) van ongezond plastic. Alleen door ecologisch, ambachtelijk design financieel en administratief te stimuleren, lossen we het afvalprobleem écht op voor de generaties na ons.

De enige duurzame oplossing ben jij: Kies voor puur natuur

We kunnen als samenleving blijven sleutelen aan regelgeving, maar de echte, krachtige verandering begint bij jou. Je hebt als bewuste slaper en esthetisch idealist de prachtige macht om met jouw keuze een direct en positief signaal af te geven. Een toxisch ontwerp kun je niet wegrecyclen, maar je kunt wél besluiten om de natuur weer toe te laten in je slaapkamer. Je hoeft simpelweg geen genoegen te nemen met een matras dat bestaat uit versnipperd plastic dat stiekem microplastics loslaat.

Bij Bedaffair bewijzen we met al onze liefde voor het ambacht dat weelderig comfort en ware ecologische verantwoordelijkheid harmonieus samen kunnen gaan. Je verdient een slaapomgeving die je lichaam ondersteunt, je spieren veilig ontspant en tegelijkertijd met de natuur samenwerkt. Ben je er klaar voor om de cirkel echt rond te maken? Ontdek het zachte, ademende verschil tussen synthetische massa en puur natuur met eigen ogen. Laat je inspireren in de showroom en ons open, eerste reparatie-atelier in Heemstede, en vind de eerlijke nachtrust die perfect bij jou en je idealen past. We staan voor je klaar.

Betrouwbare Bronnen & Referenties

• Binnenlands Bestuur (Katja Keuchenius): Diepgaand onderzoek naar de problematiek van matrasrecycling en de innovatie in de branche. binnenlandsbestuur.nl

• Stichting Matras Recycling Nederland (MRN): Officiële jaarcijfers (2024) en doelstellingen rondom de Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) en de landelijke inzamelingspercentages. mrn.nl

• Koninklijke CBM: De branchevereniging voor interieurbouw en meubelindustrie over circulaire economie en landelijke verduurzaming. cbm.nl

• Plastic Soup Foundation: Wetenschappelijke inzichten over de gevaren, verspreiding en de impact van microplastics en synthetische vezels. plasticsoupfoundation.org

• Rijksoverheid (De Circulaire R-ladder): Uitleg van het ministerie over de verschillende strategieën van circulariteit, van weigeren (Refuse) tot energie terugwinnen (Recover). R-ladder theorie via PBL.nl (Planbureau voor de Leefomgeving)